Номын сан оршин тогтнох уу, эсвэл номын санчийн үүрэг өөрчлөгдөх үү?
AI эрин үеийн номын санчдад тавигдах шинэ шаардлагууд
Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд хиймэл оюун ухаан мэдээлэл хайх, боловсруулах, ашиглах арга барилыг үндсээр нь өөрчилж байна. ChatGPT, Gemini, Claude зэрэг том хэлний загварууд өргөн хэрэглээнд нэвтэрснээр олон хүн мэдээллийн эх сурвалж руу бус, харин шууд хиймэл оюунаас хариулт авах болсон. Ийм нөхцөлд дэлхий даяар нэг асуулт улам хүчтэй тавигдах болжээ: Номын сан оршин тогтнох уу?
Энэ асуултын хариуг олон улсын номын сангийн байгууллагуудын хамгийн сүүлийн үеийн тайлангууд тодорхой хэмжээнд өгч байна. Тэдний нийтлэг дүгнэлт нь номын сан устахгүй, харин номын санчийн үүрэг, ур чадвар эрс шинэчлэгдэх шаардлагатай болсон явдал юм.¹
Мэдээллийн хомсдолоос мэдээллийн илүүдэл рүү
Хорьдугаар зуунд номын сангууд мэдээллийн хүртээмжийг хангах гол байгууллага байв. Харин өнөөдөр хүн төрөлхтөн мэдээллийн хомсдолтой бус, мэдээллийн хэт их урсгалтай нүүр тулж байна.
2026 онд нийтлэгдсэн IFLA-ийн "Weak Signals Report" тайланд номын сангийн ирээдүйд нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийн нэгээр хиймэл оюун болон мэдээллийн үнэн зөв байдлын асуудлыг нэрлэжээ. Тайланд дурдсанаар номын сангууд зөвхөн мэдээлэл түгээх бус, AI literacy буюу хиймэл оюуны талаарх мэдлэг, мэдээллийн үнэлгээний чадварыг хөгжүүлэх төв болон хувирч байна.²
Өөрөөр хэлбэл, номын санчийн гол ажил "мэдээлэл олох" биш, харин "мэдээллийн чанарыг үнэлэх" чиглэл рүү шилжиж байна.
АНУ-ын туршлага: Номын санчид AI боловсролын манлайлагч болж байна
Америкийн Номын Сангийн Холбоо (ALA)-ны 2026 оны "Library of the Future Award"-ын эзэн болсон Карнеги Меллоны Их Сургуулийн Катар дахь номын сан нь AI технологийг хэрхэн ёс зүйтэй ашиглах талаар хэрэглэгчдэд сургалт зохион байгуулсан хөтөлбөрөөрөө шалгарсан байна.³
Тус номын сан AI ашиглалтыг ногоон, шар, улаан гэсэн гурван түвшинд ангилан оюутнуудад ойлгомжтой зааварчилгаа өгч, академик шударга байдлыг хамгаалах сургалтуудыг тогтмол явуулжээ.
Энэхүү жишээ нь ирээдүйн номын санчийн нэг чухал үүрэг бол AI ашиглахыг хориглох биш, харин зөв ашиглахыг сургах явдал болохыг харуулж байна.
Солонгосын туршлага: Номын санчдыг AI болон өгөгдлийн чадвараар бэлтгэж байна
2026 онд БНСУ-ын Үндэсний номын сан нийт 35,000 номын сангийн ажилтанд зориулсан AI болон өгөгдлийн боловсролын сургалтын үндэсний хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхэлжээ.⁴
Мөн Үндэсний номын сан "Library+" нэртэй платформ байгуулж, дотоодын болон олон улсын номын сангуудад хэрэгжиж буй AI шийдэл, технологийн туршлагыг хуваалцах орчныг бүрдүүлсэн байна.⁵
Эндээс харахад Солонгосын номын сангийн салбар AI-г аюул гэж бус, харин шинэ ур чадвар эзэмших шаардлага гэж харж байна.
Судалгааны орчин өөрчлөгдөж байна
IFLA-ийн 2026 оны Дэлхийн Номын Сангийн Конгрессын хүрээнд гаргасан материалд судлаачид улам бүр ChatGPT, SciSpace, Consensus, ResearchRabbit зэрэг AI-д суурилсан хэрэгслүүд ашиглах болсон тухай онцолжээ.⁶
Үүний үр дүнд судалгааны үйл явцын дараах үе шатуудад өөрчлөлт гарч байна:
Судалгааны сэдэв тодорхойлох
Ном зүйн тойм хийх
Өгөгдөл боловсруулах
Судалгааны үр дүн түгээх
Ийм нөхцөлд номын санч зөвхөн мэдээлэл нийлүүлэгч биш, харин судалгааны зөвлөх, өгөгдлийн зөвлөх, мэдээллийн чанарын баталгаажуулагч болж хувирч байна.
Ирээдүйн номын санчдад хамгийн хэрэгтэй 5 чадвар
Олон улсын чиг хандлагыг нэгтгэн үзвэл ирэх арван жилд дараах ур чадварууд хамгийн чухалд тооцогдох төлөвтэй байна.
1. AI Literacy
Хиймэл оюун хэрхэн ажилладаг, ямар алдаа гаргаж болох, ямар эрсдэл дагуулдаг талаар ойлголттой байх.
2. Мэдээллийн үнэлгээ ба баталгаажуулалт
AI-аас гарсан мэдээллийн үнэн зөв байдлыг шалгах чадвар номын санчийн үндсэн мэргэжлийн ур чадварын нэг хэвээр үлдэнэ.
3. Өгөгдөлд суурилсан шийдвэр гаргах
Үйлчилгээний статистик, хэрэглэгчийн зан төлөв, хэрэглээний өгөгдлийг ашиглан шийдвэр гаргах чадвар улам чухал болж байна.
4. Дижитал боловсрол олгох чадвар
Номын санчид хэрэглэгчдэд зөвхөн мэдээлэл олгох биш, мэдээлэл ашиглах чадвар эзэмшүүлэх үүрэгтэй болж байна.
5. Хүний харилцаа ба хамтын ажиллагаа
AI хэрэглэгчийн асуултад хариулж чадна. Гэхдээ итгэлцэл бий болгох, олон нийтийг нэгтгэх, хэрэглэгчийн хэрэгцээг гүнзгий ойлгох чадвар хүний давуу тал хэвээр үлдэнэ.
Монголын номын санчдад ямар боломж байна вэ?
Монголын номын сангуудын хувьд энэ өөрчлөлт эрсдэл гэхээсээ илүү боломж юм.
Учир нь хиймэл оюун хөгжих тусам хүмүүс найдвартай мэдээллийн хэрэгцээтэй тулгарна. Энэ үед номын санчид:
AI ашиглах сургалт зохион байгуулах,
мэдээллийн боловсролын хөтөлбөр хэрэгжүүлэх,
судалгааны зөвлөх үйлчилгээ хөгжүүлэх,
байгууллагын мэдлэгийн менежментийг хариуцах
зэрэг шинэ үүргийг гүйцэтгэх боломжтой.
Дүгнэлт
Номын сангийн ирээдүйн тухай ярихад хүмүүс ихэвчлэн "Номын санчийг AI орлох уу?" гэж асуудаг.
Харин олон улсын чиг хандлагаас харахад илүү зөв асуулт нь:
"AI-тай хамтран ажиллаж чаддаг номын санч ямар байх вэ?" юм.
Ирээдүйд хамгийн үнэ цэнтэй номын санч бол хамгийн олон ном уншсан хүн биш, харин хамгийн найдвартай мэдээллийг ялгаж таньдаг, хэрэглэгчдээ мэдээллийн эрсдэлээс хамгаалж чаддаг мэргэжилтэн байх болно.
Тайлбар (Notes)
International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA), Weak Signals Report 2026 (The Hague: IFLA, 2026).
IFLA, “Signs of the Times: IFLA Weak Signals Report 2026,” February 25, 2026.
American Library Association, “2026 ALA/Information Today, Inc. Library of the Future Award Winner – Carnegie Mellon University in Qatar Library,” April 14, 2026.
National Library of Korea, “National Library of Korea to Provide AI and Data Training for 35,000 Librarians Nationwide,” January 20, 2026.
National Library of Korea, “National Library of Korea Launches ‘Library+’ Platform to Share AI Applications in Libraries,” March 16, 2026.
IFLA World Library and Information Congress 2026, “Libraries and the Transformation of the Research Landscape,” May 2026.
Ашигласан материал (Bibliography)
American Library Association. “2026 ALA/Information Today, Inc. Library of the Future Award Winner – Carnegie Mellon University in Qatar Library.” April 14, 2026.
International Federation of Library Associations and Institutions. Weak Signals Report 2026. The Hague: IFLA, 2026.
International Federation of Library Associations and Institutions. “Signs of the Times: IFLA Weak Signals Report 2026.” February 25, 2026.
IFLA World Library and Information Congress 2026. “Libraries and the Transformation of the Research Landscape.” May 2026.
National Library of Korea. “National Library of Korea Launches ‘Library+’ Platform to Share AI Applications in Libraries.” March 16, 2026.
National Library of Korea. “National Library of Korea to Provide AI and Data Training for 35,000 Librarians Nationwide.” January 20, 2026.
